ยุงภูเก็ต…ดื้อยาพ่นยุงแล้วจริงหรือ ?

ที่มา : คอลัมน์คลินิกสุขภาพ รัษฎานุสาร (เทศบาลนครภูเก็ต) ประจำเดือนมกราคม 2555

ยุงวิธีกำจัดแหล่งเพาะพันธ์ยุง วิธีไหนดีที่สุด

เพื่อตอบคำถามนี้ คณะผู้วิจัยประกอบด้วย พญ.ทัศนีย์ เอกวานิช, ดร.ยุวดี ตรงต่อกิจ, นายสุวิทย์ เพ็งพิศ, นายคมสันต์ เริงเสรีย์, นพ.วิทยา สวัสดิวุฒิพงศ์ และคณะจากกองการแพทย์ เทศบาลนครภูเก็ต ร่วมกับ ม.ราชภัฏพิบูลสงคราม, ศูนย์ควบคุมโรคติดต่อ นำโดยแมลงที่ 11.1 จ.พังงา และโรงพยาบาลแม่สอด

จึงได้ทำวิจัยเรื่อง “วัดต้นแบบควบคุมยุงลายเพื่อป้องกันโรคไข้เลือดออก” โดยได้รับงบสนับสนุนจากกองทุนหลักประกันสุขภาพ เทศบาลนครภูเก็ต เพื่อเปรียบเทียบการควบคุมยุงลาย 3 รูปแบบใน 5 วัด คือ

  1. การกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายทุก 7 วัน
  2. การฉีดพ่นสารเคมีฆ่าแมลงชนิดเดลต้าเมททิน โดยใช้เครื่องพ่นละอองฝอยเดือนละ 1 ครั้ง
  3. การฉีดพ่นสารเคมีฆ่าแมลงเดือนละ 2 ครั้ง มาใช้ควบคุมยุงลายใน 5 วัด การสำรวจใช้ดัชนีความชุกชุมของลูกน้ำยุงลาย 3 ตัว ได้แก่
  • ร้อยละของภาชนะที่พบลูกน้ำยุงลาย (CI)
  • ร้อยละของที่พักอาศัยที่พบลูกน้ำยุงลาย (HI) และ
  • สัดส่วนจำนวนตัวโม่งต่อจำนวนผู้พักอาศัย (PPI)

ดำเนินการก่อนควบคุม 1 ครั้ง และหลังการควบคุมในทุก 4 วิธีการ ควบคุมสามารถลดจำนวนแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายได้ไม่แตกต่างกัน

ยุง

จากการนำลูกน้ำยุงทั้ง 5 วัด มาเพาะเลี้ยงในห้องปฏิบัติการเพื่อทดสอบความไวต่อสารเดลต้ามิทริน ที่ใช้พ่นฆ่ายุงตัวเต็มวัยของยุงลาย ยุงรำคาญและยุงลายทดลองสายพันธุ์ โบราโบรา (Bora Bora) ที่เพาะเลี้ยงในห้องปฏิบัติการ และไม่เคยสัมผัสสารเคมีมาก่อน เปรียบเทียบเวลาที่ยุงชนิดต่างๆ “สลบ” เมื่อสัมผัสสารเดลต้ามิทริน ที่จำนวน 50 ตัว และ 90 ตัว (จากยุง 100 ตัว) พบว่า

“ยุงรำคาญเริ่มปรับตัวดื้อต่อสารเดลต้ามิทริน มากกว่ายุงลายทั้งนอกบ้านและในบ้าน” ดังรูป

ยุงภูเก็ต...ดื้อยาพ่นยุงแล้วจริงหรือ ?

ปัญหาต่อเนื่องหากเกิดภาวะยุงดื้อยาฆ่าแมลง

  1. ต้องเพิ่มปริมาณการใช้สารเคมี ทำให้สิ้นเปลืองงบประมาณ
  2. สารเคมีจะตกค้างในธรรมชาติมากขึ้น
  3. ต้องนำเข้าสารเคมีตัวใหม่ทดแทนจากต่างประเทศ
  4. หากควบคุมโรคไม่ทันท่วงที จะเกิดการระบาดของโรคไข้เลือดออกได้

ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย

  1. เพื่อลดการเกิดภาวะยุงหรือแมลงอื่นๆ ดื้อยา และไม่ทำลายชีวนิเวศ (ห่วงโซ่อาหาร) ของสิ่งมีชีวิตชนิดอื่นๆ ควรใช้สารเคมีกำจัดยุงตัวเต็มวัย เฉพาะในกรณีที่มีรายงานพบผู้ป่วยของโรคไข้เลือดออกเท่านั้น
  2. สำหรับการเฝ้าระวังควบคุมโรคไข้เลือดออกในกรณีที่ไม่มีรายงานผู้ป่วย วิธีการที่ดีที่สุด คือ การทำลายแหล่งเพาะพันธุ์ยุงโดยใช้วิธี 5 ป. (ปิด, เปลี่ยน, ปล่อย, ปรับปรุง และปฏิบัติจนเป็นนิสัย) โดยต้องควบคู่กับการสำรวจแหล่งเพาะพันธุ์ยุงเป็นประจำก็จะลดจำนวนยุงเกิดใหม่ได้

Related Post

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.